تحقیقات حسابداری و حسابرسی

تحقیقات حسابداری و حسابرسی

آزمون مدل اقتضایی مراحل تکامل حسابداری مدیریت: رویکرد ماتریس اهمیت- عملکرد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فریدون رهنمای رودپشتی 1
فرشاد سبزعلی پور 2
علی صیادی سومار 3
1 استاد، گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و اقتصاد ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات
2 استادیار، گروه حسابداری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه ایلام
3 دانش آموخته دکتری، گروه حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات ، تهران، ایران.
10.22034/iaar.2022.168262
چکیده
هدف این پژوهش ارائه و تحلیل الگوی تاثیر فاکتورهای اقتضایی بر بکارگیری ابزارهای مراحل تکامل حسابداری مدیریت شرکت­ها است. در این پژوهش 12 فاکتورِ اقتضایی شامل ساختار سازمانی، استراتژی تجاری، رقابت بازار، اندازه شرکت، حمایت مدیران ارشد، منابع مالی، سرمایه انسانی، تکنولوژی، محیط اقتصادی-سیاسی، عامل فرهنگی، بخش حرفه­ای و عدم اطمینان محیطی مورد مطالعه قرار گرفته است. برای تحلیل داده­های شرکت­های عضو نمونه که متشکل از 117 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است، از مدل­سازی معادلات ساختاری و برای آزمون مدل از نرم­افزارSmart PLS3 استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد که 3 فاکتور اقتضایی عامل فرهنگی، ساختار سازمانی و اندازه شرکت بر بکارگیری ابزارهای مرحله اول تکامل حسابداری مدیریت؛ 9 فاکتور اقتضایی محیط اقتصادی، محیط رقابتی، ساختار سازمانی، اندازه، سرمایه انسانی، استراتژی تجاری، تکنولوژی، عامل فرهنگی و بخش حرفه­ای بر استفاده از ابزارهای مرحله دوم تکامل حسابداری مدیریت، 7 فاکتور اقتضایی محیط خارجی، محیط رقابتی، ساختار سازمانی، سرمایه انسانی، منابع مالی، عامل فرهنگی و بخش حرفه­ای بر بکارگیری ابزارهای مرحله سوم تکامل حسابداری مدیریت و در نهایت 8 فاکتور اقتضایی عدم اطمینان محیطی، محیط رقابتی، محیط اقتصادی، منابع مالی، سرمایه انسانی، تکنولوژی، استراتژی تجاری و حمایت مدیران ارشد بر استفاده از ابزارهای مرحله چهارم تکامل حسابداری مدیریت تاثیر معناداری داشته­اند.
کلیدواژه‌ها
تکنیک‌ها و ابزارهای حسابداری مدیریت
تئوری اقتضایی
ماتریس اهمیت-عملکرد
مدل معادلات ساختاری
  1. اعتمادی، حسین و دیانتی دیلمی، زهرا، (1387)،" بررسی آثار فرهنگ سازمانی، مشارکت دربودجه بندی و سیستم حسابداری مدیریت بر عملکرد"، مدیران، پژوهش های مدیریت در ایران، 4(13)، 60-35.
  2. خداداد کاشی، فرهاد، زراء نژاد، منصور و یوسفی حاجی‌آباد، رضا، (1391)، "بررسی اثرات ساختار بازار بر نوآوری و تحقیق و توسعه در صنایع کارخانه‌ای ایران"، پژوهش‌های اقتصادی، 13(4)، 25-1.
  3. خورشیدی، غلامحسین و زرین­کیا، فرشید، (1396)، " جایگاه­یابی حسابداری در فرآیند تصمیم­گیری­های مدیریتی"، تحقیقات حسابداری و حسابرسی، انجمن حسابداری ایران، 9 (34)، 70-87.
  4. داوری، علی؛ رضا زاده، آرش، (1395)، " الگو‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار "PLS , چاپ سوم، تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی.
  5. دولو، مریم، درگاهی، حسین و حکمت، مریم، (1396)،" اثر چرخۀ تجاری بر رابطۀ سودآوری و اهرم مالی"، پژوهش‌های حسابداری مالی، 9 (33)، 65-49.
  6. دیانتی دیلمی، زهرا، (1391)،" تأثیر سرمایه فکری برحسابداری مدیریت شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران"، حسابداری مدیریت، 5(14)، 99-85.
  7. رضایی، مهدی، پارسا، حجت و مهربانیان، سیما (1396)،" تأثیر رشد اقتصادی و تحریم‎های اقتصادی بر چسبندگی هزینه در شرکت‎های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران"، بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، 24(4)، 572-551.
  8. رهنمای رودپشتی، فریدون، (1396)،" دایره المعارف نظریه شناسی و نظریه پردازی در حسابداری مدیریت جلد 1 و2". چاپ اول، انتشارات ترمه، تهران.
  9. سجادی، سید حسین، اناری قره­قشلاقی، حامد و بابائی ورنوسفادرانی، محمد ابراهیم، (1398)، "سیر تکامل هزینه­یابی محصولات و خدمات"، مطالعات حسابداری و حسابرسی، انجمن حسابداری ایران، 8(31)، 5-22.
  10. صیادی سومار، علی، نصری، خدیجه و سبزعلی پور، فرشاد، (1397)، "تکامل ابزارهای حسابداری مدیریت; راهکاری برای کاهش سایه شوم تجدید ارائه فرصت طلبانه"، حسابداری مدیریت،11(38)، 78-59.
  11. طالبی، بهمن و بحری ثالث، جمال، (1397)، "بررسی ارتباط بین اجزای سیستم حسابداری مدیریت، ابهام، عدم تمرکز و عملکرد مدیران شرکت‌های تولیدی شهرستان بناب"، حسابداری مدیریت، 11(36)، 30-15.
  12. عرب­مازار یزدی، محمد، ناصری، احمد، نکوئی­زاده، مریم و مرادی، امیر، (1396)، "بررسی تاثیر انعطاف­پذیری سیستم اطلاعاتی حسابداری بر عملکرد شرکت با رویکرد قابلیت­های پویا"، بررسی­های حسابداری و حسابرسی، 24(2)،221-242.
  13. موسوی، سیدرضا، جباری، حسین وطالب بیدختی، عباس، (1394)، "حاکمیت شرکتی و تجدید ارائه صورت‌های مالی"، پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، 7(25)، 130-126.
  14. هادیان، محمد، محمدزاده، امیر، ایمانی، علی و گلستانی، مینا، (1385)، "تحلیل و برآورد هزینۀ تمام شدۀ خدمات با استفاده از روش حسابداری تقلیلی - مرحله‌ای"، حسابداری سلامت، 12(37)، 48-39.
  15. Abdel-Kader, M., Robert, L., IFAK, S. (2006). Conception of the evolution of management accounting: A research note. Advances in Management Accounting, 15, 229-247.
  16. Abdullah, S.N., Mohamad, Y., Mohamad, N. (2010). Financial restatements and corporate governance among malaysian listed companies. Managerial Auditing Journal, 25, 526-552.
  17. Abugalia, M. (2011). The influence of business environment on the effectiveness of management accounting practices: Evidence from Libyan companies. http//eprints.hud.ac.
  18. Ajibolade, S.O. (2010).Management accounting systems, percieved enviromental uncertainty and companies performance in Nigeria. International Journal of the Academic Research, 2(1).195-201.
  19. Allen, F., & Gale, D. (2000). Corporate governance and competition. In X. Vives(Ed.), corporate governance theoretical and empirical perspectives. Cambridge: Cambridge University Press.
  20. Arpan, J.S., Radebaugh, L.H. (1985). International Accounting and Multinational Enterprises. 2nd. Edition, Wiley.
  21. 21-Badertscher, B., Daniel, A., Colling. W. (2012). Discretionary accounting choices and the predictive ability of accruals with respect to future cash flows. Journal of Accounting and Economics, 53(1), 330-352.
  22. Balsam, S., Fernando, G.D., Tripathy, A. (2011). The impact of firm strategy on performance measures used in executive compensation. Journal of Business Research, 64, 187-193.
  23. Bartol, K., Martin, D., Tein, M., Matthews, G.(1995). Management: A pacific rim focus, sydney: McGraw-hill book company.
  24. Bergh, D. Lawless, M.W. (1998). Portfolio restructuring and limits to hierarchical governance The effects of environmental uncertainty and diversification strategy. Organization Science, 9(1), 87-102.
  25. Chenhall, R.H. (2003). Management control systems design within its organizational context. Findings from contingency-based research and directions for the future. Accounting, Organizations and Society, 28(2), 127-168.
  26. Demerjian, P.R., Baruch, L., McVay, S .(2012). Quantifying managerial ability: A new measure and validity tests. Management Science, 58(7), 1229–1248.
  27. Firer, S., Williams, M. (2003). Intellectual capital and traditional measure corporate performance. Journal of Intellectual Capital, 4(3), 348-360.
  28. Gul, F. (1991). The effects of management accounting systems and environmental uncertainty on small business managers' performance. Accounting & Business Research, 22, 57-61.
  29. Haldma, T., Lääts, K. (2002). Influencing contingencies on management accounting practices in Estonian manufacturing companies. Working Paper, Tartu University.
  30. Hofstede, G. (2001). Culture's Consequences: Comparing Values, Behaviors, Institutions, and Organizations Across Nations (2nd ed,),Thousand Oaks,Sage.
  31. Horngren, C., Datar, S., Rajan, M. (2012). Cost Accounting: A Managerial Emphasis, 14th Edition. Upper Saddle River: Prentice Hall.
  32. Kamal, S. (2015). Historical Evolution of Management Accounting. The Cost and Management, 4(43), 12-19.
  33. Khandwalla, P.N. (1972). The Effect of different types of competition on the use of management controls. Journal of Accounting Research, 10(2), 275-285.
  34. Kirk, D. (1984). Standards and other requisites of professionalism. The saxe lectures in accounting at baruch college the city university of New York, New York.
  35. Laitinen, E.K. (2001). M anagement accounting change in small technology companies: Towards a mathematical model of the technology firm. Management Acoounting Research, 12(4), 507-541.
  36. Lawrence, P.R., Lorch, J.W. (1967). Organisation and environment: managing differentiation and integration. Working Paper, Harvard University, Graduate School of Business Administration.
  37. Leventis, S., Weetman, P., Caramanis, C. (2011). Agency costs and product market competition: the case of audit pricingin Greece. The British Accounting Review, 43, 112–119.
  38. Li, X. (2010). The impact of product market competition on quantity and quality of voluntary disclosures. Review of Accounting Studies, 15, 663-711.
  39. Luther, R.G., Longden, S. (2001). Management accounting in companies adapting to structural change and volatility in transition economies: A South African study.Management Accounting Research,12(3), 299-320
  40. Merchant, K.A. (1981). The design of the corporate budgeting system:influences on managerial behavior & performance. The Accounting Review, 56, 813–829.
  41. Porter, M. (2001). Strategy and the Internet. Harvard Business Review,79(3(, 62-78.
  42. Rajiv, D.B., Raj, M., Arindam, T. (2014). Does a differentiation strategy lead to more sustainable financial performance than a cost leadershipstrategy?. Management Decision, 52(5), 872-896.
  43. Schwarze, F.,Wüllenweber, K., Hackethal, A. (2007). Drivers of and barriers to management accounting change. Journal of Management Accouting Research, 2, 1-46.
  44. Soobaroyen, T. (2008). The effectivness of management accounting systems. Managerial Auditing Journal , 23(2), 187-219.
  45. Tayles, M., Richard, H., Saudah, S. (2007). Intellectual capital, management accounting practices and corporate performance; Perceptions of managers. Accounting, Auditing & Accountability Journal, 20(4), 522-523.
  46. Teng, M., Li, Ch. (2011). Product Market Competition, Board Structure and Disclosure Frontiers of Business Research in China, 5(2), 291- 316.
  47. Uyar, A. (2010). Cost and management accounting practices: a survey of manufacturing Eurasian Journal of Business and Economics, 3(6), 133-125.
  48. Verbeeten, F. (2010). The impact of business unit strategy, structure and technical innovativeness on change in management accounting and control systems at the business unit level: An empirical anahysis. International Journal of Management, 27(1), 123-143.
  49. Wang, J.Y. (2010). Product market competition and audit fees. Electronic copy availableat: http:// ssrn،com/ abstract= 1697685.