تحقیقات حسابداری و حسابرسی

تحقیقات حسابداری و حسابرسی

بررسی تأثیر ساختار کنترل‌ های داخلی بر رفتارهای اخلاقی سازمانی با نقش میانجی اثربخشی کنترل داخلی و نقش تعدیل‌گر ذهن‌آگاهی سازمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی ابراهیمی کردلر 1
زهرا رمضانی 2
1 دانشیار، گروه حسابداری و حسابرسی، دانشکده حسابداری و علوم مالی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکترای حسابداری، دانشکده حسابداری و علوم مالی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/iaar.2025.241598
چکیده
رفتارهای اخلاقی در سازمان­ها می­تواند به عنوان نشانه­ای از اعتلای سازمانی باشد که نتیجه نظارت مناسب در طول زمان و ایجاد ذهنیت مثبت در بین کارکنان است. هدف پژوهش حاضر  بررسی تأثیر ساختار کنترل‌های داخلی بر رفتارهای اخلاقی سازمانی با نقش میانجی اثربخشی کنترل داخلی و  نقش تعدیل‌گر ذهن‌آگاهی سازمانی می­باشد. بدین منظور از روش توصیفی- پیمایشی و ابزار پرسشنامه استاندارد در این پژوهش استفاده شده است. نمونه آماری پژوهش شامل 154 نفر از مدیران میانی و ارشد گروه شرکت­های بخش خصوصی که دارای حداقل دو سال سابقه کاری بوده، می­باشد که با روش نمونه­گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. همچنین، از طریق مدل­سازی معادلات ساختاری، فرضیه­های تحقیق مورد آزمون قرار گرفت. شواهد آزمون­ها نشان داد که ساختارهای کنترل داخلی تأثیر مثبتی بر اثربخشی کنترل داخلی دارد. همچنین، اثربخشی کنترل داخلی بر رفتار اخلاقی سازمانی تأثیر مثبت داشته است. یافته­ها بیانگر این است که اثربخشی کنترل داخلی تأثیر ساختار کنترل داخلی بر رفتارهای سازمانی اخلاقی را واسطه می­کند. علاوه بر این نتایج گواه بر این بوده که ذهن­آگاهی سازمانی به طور مثبت تأثیر ساختارهای کنترل داخلی بر اثربخشی کنترل داخلی را تعدیل می­کند. لذا نتایج پژوهش تئوری نمایندگی مبنی بر اثرات مثبت کنترل­های داخلی در کاهش هزینه­های نمایندگی و سوق ایشان به سوی رفتارهای اخلاقی را به تصویر می­کشد.
کلیدواژه‌ها
رفتارهای اخلاقی سازمانی، ساختار کنترل­
های داخلی، اثربخشی کنترل داخلی، ذهن­
آگاهی سازمانی
1.       تقی نتاج، غلامحسن و بهرامیان، علی اصغر، (1390). “ارزیابی اثر بخشی کنترلهای داخلی در یک شرکت سرمایه­گذاری”. تحقیقات حسابداری و حسابرسی، انجمن حسابداری ایران،  3(11)، 50-63 doi: 10.22034/iaar.2011.104721
2.       حاجی محمد لو، بهاره و حاجیها، زهره. (1399)، "ارتباط بین جو اخلاقی، مسئولیت­پذیری اجتماعی و مدیریت سود"، فصلنامه اخلاق در علوم فناوری، 15(2)، صص 100-107.
3.       مشعشعی، سید محمد؛ هاشمی، سید عباس و فروغی، داریوش. (1397)، "تأثیر تفاوت­های فردی حسابرسان بر تعهد حرفه­ای آنها: بررسی نقش میانجی سازگاری جو اخلاقی".  فصلنامه بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، 25(3)، 415-422.
4.       محققی، محمدرضا و زارع، ایمان. (1402). "تاثیر خودکنترلی و فشار اجتماعی بر اثربخشی کنترل‌های داخلی".  حسابداری و منافع اجتماعی، 13(4)، 125-152.  doi: 10.22051/jaasci.2023.44022.178
5.       میری، اکبر و بنی مهد، بهمن، (1400). "تاثیر ذهن آگاهی بر جهت گیری اخلاقی حسابرسان شاغل در حرفه حسابرسی"، تحقیقات حسابداری و حسابرسی، انجمن حسابداری ایران، 13(52)، 97-108،  doi: 10.22034/iaar.2021.145050
6.       هادوی، علی؛ ملکیان، اسفندیار و رضایی، غلامرضا . (1402). "بررسی تأثیر اثربخشی سیستم کنترل داخلی بر عملکرد بیمارستان‌ها با در نظر گرفتن نقش میانجی کیفیت اطلاعات درون‌سازمانی و رفتارهای اخلاقی سازمانی (مورد مطالعه: بیمارستان‌های دولتی)". نشریه پژوهش­های حسابداری مالی.15(4)، 131-154.
7.       Agbejule, A., & Jokipii, A. (2009). "Strategy, control activities, monitoring and effectiveness". Managerial Auditing Journal, 24(6), 500–522. https://doi.org/10.1108/02686900910966503
8.       Baldock, G. (2016). "The perception of corruption across Europe, Middle East and Africa". Journal of Financial Crime, 23(1), 119–131. https://doi.org/10.1108/JFC-02-2015-0004
9.       Bandura, A, (1986), “Fearful Expectations and Avoidant Actions as Co-effects of Perceived Self-Inefficacy”, American Psychologist, 41(12), PP. 1389–1391.
10.    Barth, S. R., & Staff, A. B. (2003). Corporate Ethics: The Business Code of Conduct for Ethical Employees. Aspatore, Boston, MA.
11.    Boulhaga, M., Bouri, A., Elamer, A, A., Ibrahim, B, A., (2023)." Environmental, social and governance ratings and firm performance: The moderating role of internal control quality". Corp Soc Responsib Environ Manag.;30:134–145.
12.    Chang, D.N. Stone,(2019). "Workplace mindfulness in accounting practice: issues, opportunities, and challenges" .Account. Horiz. 33 (4) (2019) 167–185.
13.    Chordiya, R., Sabharwal, M., Relly, J. E., & Berman, E. M. (2020). "Organizational protection for whistleblowers: a cross-national study". Public Management Review, 22(4), 527–552. https://doi.org/10.1080/14719037.2019.1599058
14.    Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission (COSO), Internal Control-Integrated Framework, 2013. Available from: http://www.coso.org.
15.    Cortes-Mejia, S., Cortes, A. F., & Herrmann, P. (2022). "Sharing strategic decisions: CEO humility, TMT decentralization, and ethical culture". Journal of Business Ethics, 178(1), 241–260. https://doi.org/10.1007/s10551-021-04766-8
16.    Cullen, J.B., Parboteeah, K.P., & Victor, B, (2003), “The Effects of Ethical Climates on Organizational Commitment: A Two-Study Analysis”, Journal of Business Ethics, 46(2), PP. 127-141.
17.    Dernbecher, R. Beck, (2017)."The concept of mindfulness in information systems research: a multi-dimensional analysis", Eur. J. Inf. Syst. 26 (2) (2017) 121–142.
18.    Harper, S.J, (2009), “Ethics Versus Morality: A Problematic Divide”, Philosophy & Social Criticism, 35(9), PP. 1063-1077
19.    Hartman, S.J., Yrle, A.C., & Galle, W.P, (1999), “Procedural and Distributive Justice: Examining Equity in a University Setting”, Journal of Business Ethics, 20(4), PP. 337-352
20.    Hoai, N.P. Nguyen,(2022). "Internal control systems and performance of emerging market firms: the moderating roles of leadership consistency and quality", Sage Open, 12 (3) (2022), 21582440221123509
21.    Hunziker, S. (2017). "Efficiency of internal control: evidence from Swiss non-financial companies". Journal of Management and Governance, 21(2), 399–433. https://doi.org/10.1007/s10997-016-9349-1
22.    Järvinen, T., & Myllymäki, E. R. (2016). "Real earnings management before and after reporting SOX 404 material weaknesses". Accounting Horizons, 30(1), 119–141.
23.    Jensen, M. C. (2003). A theory of the firm: governance, residual claims, and organizational forms. Harvard University Press.
24.    Jokipii, A. (2010). "Determinants and consequences of internal control in firms: a contingency theory-based analysis". Journal of Management and Governance, 14(2), 115–144. https://doi.org/10.1007/s10997-009-9085-x
25.    Jordan, I.A. Johannessen,(2014). Exploring organizational and institutional challenges to mindfulness, in: A.C.T. Ngnoumen, E.J. Langer (Eds.), The Wiley Blackwell Handbook of Mindfulness, John Wiley & Sons, New York, NY, 2014, pp. 424–442.
26.    Karim, N. A., Nawawi, A., & Salin, A. S. A. P. (2018). "Inventory control weaknesses – a case study of lubricant manufacturing company". Journal of Financial Crime, 25(2), 436–449. https://doi.org/10.1108/JFC-11-2016-0077
27.    Kuenzi, M., Mayer, D. M., & Greenbaum, R. L. (2020). "Creating an ethical organizational environment: the relationship between ethical leadership, ethical organizational climate, and unethical behavior". Personality Psychology, 73(1), 43–71. https://doi.org/10.1111/peps.12356
28.    L¨ansiluoto, A. Jokipii, T. (2016).Eklund, "Internal control effectiveness – a clustering approach, Manag". Audit J. 31 (1) (2016) 5–34.
29.    Le, N. T. B., Vu, L. T. P., & Nguyen, T. V. (2021). "The use of internal control systems and codes of conduct as anti-corruption practices: evidence from Vietnamese firms", Baltic Journal of Management, 16(2), 173–189.  https://doi.org/10.1108/BJM-09-2020-0338
30.    Ming, X., Bai, X., Fu, J. (2025). "Decreasing Workplace Unethical Behavior Through Mindfulness: A Study Based on the Dual-System Theory of Ethical Decision-Making". J Bus Ethics, 196, 189–207. https://doi.org/10.1007/s10551-024-05709-9
31.    Moberg, M.A. Seabright,(2000). "The development of moral imagination", Bus. Ethics Q. 10 (4) (2000) 845–884.
32.    Nguyen, L. D., & Tran, Q. H. M. (2018). "Working adults and personal business ethics in South East Asia: a comparative study in Thailand and Vietnam". Public Organization Review, 18(2), 159–174. https://doi.org/10.1007/s11115-016-0370-2
33.    Nguyen, L. D., Mujtaba, B. G., & Cavico, F. J. (2015). "Business ethics development of working adults: a study in Vietnam". Journal of Asia Business Studies, 9(1), 33–53. https://doi.org/10.1108/JABS-05-2013-0027
34.    Nguyen, N. P., & Hoai, T. T. (2023)." Internal controls driven by mindfulness toward enhanced ethical behaviors: Empirical evidence from Vietnam", Heliyon, 9, 1-13. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e18002
35.    Nwosu, H.E., Obidike, P.C., Ugwu, J.N., Udeze, C.C., & Okolie, U.C, (2022), “Applying Social Cognitive Theory to Placement Learning in Business Firms and Students’ Entrepreneurial Intentions”, The International Journal of Management Education, 20(1), 100602
36.    Pagliaro, S., Lo Presti, A., Barattucci, M., Giannella, V.A., & Barreto, M, (2018), “On the Effects of Ethical Climate (s) on Employees’ Behavior: A Social Identity Approach”, Frontiers in Psychology, 9, 960
37.    Perera, G.N.R., Feranita, F., Xavier, J.A. and B. Jaya Kumar, T. (2025), "Beyond breathing exercises: rethinking mindfulness through a Buddhist lens to combat unethical decision-making in organizations", Journal of Entrepreneurship in Emerging Economies, Vol. 17 No. 1, pp. 73-97. https://doi.org/10.1108/JEEE-03-2024-0109
38.    Ruedy, M.E. Schweitzer, (2010)."The moment: the effect of mindfulness on ethical decision making", J. Bus. Ethics, 95 (1) (2010) 73–88.
39.    Said, J., Alam, M. M., Radzi, N. B. M., & Rosli, M. H. (2020). "Impacts of accountability, integrity, and internal control on organisational value creation: evidence from Malaysian government linked companies". International Journal of Business Governance and Ethics, 14(2), 206–223. https://doi.org/10.1504/IJBGE.2020.106350
40.    Tetteh, L. A., Kwarteng, A., Aveh, F. K., Dadzie, S. A., & Asante-Darko, D. (2022). "The impact of internal control systems on corporate performance among listed firms in Ghana: the moderating role of information technology". African Journal of Business Management, 23(1), 104–125. https://doi.org/10.1080/15228916.2020.1826851
41.    Ullah, S., Ahmad, S., Akbar, S., & Kodwani, D. (2019)." International evidence on the determinants of organizational ethical vulnerability". British Journal of Management, 30(3), 668–691. https://doi.org/10.1111/1467-8551.12289
42.    Valentine, L. Godkin, P.E. Varca, 2010, "Role conflict, mindfulness, and organizational ethics in an education-based healthcare institution", J. Bus. Ethics 94 (3), 455–469.
43.    Velasquez, M.G. (2012). Business ethics, Concepts and Cases, 7th ed. Pearson.
44.    Vogus, K.M. Sutcliffe, (2012)." Organizational mindfulness and mindful organizing: a reconciliation and path forward", Acad. Manag. Learn. Educ. 11 (4) (2012)722–735.
45.    Vu, T. & Tran, (2021)." Trust issues and engaged Buddhism: the triggers for skillful managerial approaches", J. Bus. Ethics 169 (1) (2021) 77–102.
46.    Weick, K.M. & Sutcliffe, D.(2005). "Obstfeld, Organizing and the process of sensemaking", Organ. Sci. 16 (4) (2005) 409–421.
47.    Wood, R., & Bandura, A, (1989), “Social Cognitive Theory of Organizational Management”, Academy of Management Review, 14(3), PP. 361-384
48.    Wu, D. Cao, Y. Wang,(2021). "Organizational mindfulness towards digital transformation as a prerequisite of information processing capability to achieve market agility", J. Bus. Res. 122 (2021) 700–712.