تحقیقات حسابداری و حسابرسی

تحقیقات حسابداری و حسابرسی

ارائه مدل ریاکاری اخلاقی حسابرسان در خدمات حرفه‌ ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حسابداری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران
2 دانشیار گروه حسابداری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران
3 استادیار گروه حسابداری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران
10.22034/iaar.2026.251784
چکیده
رعایت اصول و ارزش‌های اخلاقی در حرفه حسابرسی از اهمیت بسزایی برخوردار است، زیرا حسابرسان نقش کلیدی در تضمین اعتبار و شفافیت اطلاعات مالی بنگاه‌ها ایفا می‌کنند. این پژوهش با هدف ارائه مدلی برای ریاکاری اخلاقی حسابرسان در خدمات حرفه‌ای انجام شد. روش تحقیق از نوع آمیخته اکتشافی (کیفی-کمی) و توسعه‌ای میدانی بود. در بخش کیفی از رویکرد نظریه زمینه‌ای و در بخش کمی از رویکرد همبستگی-مدلسازی استفاده شد. در مرحله کیفی، از طریق مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته با 15 خبره که به روش گلوله برفی و نمونه گیری هدفمند و متوالی انتخاب شدند، الگوی مفهومی ریاکاری اخلاقی حسابرسان شکل گرفت. در مرحله کمی، جامعه آماری شامل 360 حسابرس شاغل در مؤسسات حسابرسی ایران بود که با روش نمونه گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. داده‌های پژوهش با ابزار پرسشنامه محقق ساخته جمع آوری و روایی و پایایی آن مورد تأیید قرار گرفت. نتایج نشان داد ریاکاری اخلاقی حسابرسان دارای 28 گویه و 5 شاخص، پیش ران‌های آن 49 گویه و 5 شاخص، و پس ران‌های آن 32 گویه و 4 شاخص بودند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند زمینه را برای شناخت بهتر ریاکاری اخلاقی حسابرسان و عوامل مؤثر بر آن فراهم کند همچنین آموزش و آگاهی بخشی به حسابرسان در خصوص پیامدهای ریاکاری اخلاقی و عوامل تشدیدکننده و تعدیل کننده آن می‌تواند به ارتقای رفتار اخلاقی آنان منجر شود.
کلیدواژه‌ها

1.       باباجانی، جعفر، بولو، قاسم، قربانی‌زاده، وجه‌الله، جوادی‌پور، علیرضا. (1401). «چارچوب ارزیابی عملکرد کمیته حسابرسی با استفاده از روش فراترکیب». پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، 14(56)، 150.
2.       بردبار، مجتبی، خانی، ذبیح‌اله، رجب‌دری، حسین. (1400). «رابطه تضاد منافع و تصمیم‌گیری اخلاقی در حسابرسان با نقش میانجی قضاوت اخلاقی: ترکیب رویکردهای شناخت اجتماعی و الگوی بازده تصمیم‌گیری». تصمیم‌گیری و تحقیق در عملیات، 6(شماره ویژه)، 116.
3.       پوربهرامی، بابک، یعقوب‌نژاد، احمد، توانگر، افسانه، روحی، علی. (1402). «مطالعه تأثیر سبک تفکر حسابداران رسمی بر رعایت آیین اخلاق و رفتار حرفه‌ای با نقش میانجی استرس شغلی». تحقیقات حسابداری و حسابرسی، 15(58)، 123138.
4.       تاریوردی، فرزاد، پورزمانی، زهرا. (1401). «میزان دستیابی به اهداف اخلاقی آیین اخلاق و رفتار حرفه‌ای حسابداران رسمی ایران بر مبنای مکاتب اخلاقی ساختارگرا (با استفاده از تکنیک دلفیفازی)». مطالعات حسابداری و حسابرسی، 43، 7388.
5.       خجسته، علیرضا، رهنما رودپشتی، فریدون، نیکومرام، هاشم، زمانی‌مقدم، افسانه، طالب‌نیا، قدرت‌الله. (1402). «ارائه الگوی تصمیم‌گیری مالی مبتنی بر حسابرسی عملکرد مدیریت». قضاوت و تصمیم‌گیری در حسابداری، 2(8)، 6190.
6.       خدادی، محسن، محسن‌زاده گلفزائی، مریم، رضائی پیته‌نوئی، یاسر. (1403). «فراترکیب عوامل مؤثر در رفتار اخلاقی حسابرسان برای حفظ اعتماد عمومی به حرفه». مطالعات حسابداری و حسابرسی، 52، 6788.
7.       صفرزاده، محمدحسین، جمالی، محمد. (1400). «نظریه حسابداری اخلاقی و پیامدهای آن برای ریاکاری در سازمان‌ها». ششمین کنفرانس بین‌المللی مطالعات نوین مدیریت و حسابداری در ایران، تهران، 128.
8.       کریم‌آبادی، محمد، حاجی‌ها، زهره، جهانگیرنیا، حسین، غلامی جمکرانی، رضا. (1403). «الگوی آیین رفتار حرفه‌ای حسابرسان مستقل براساس دیدگاه انتقادی». قضاوت و تصمیم‌گیری در حسابداری، 3(9)، 105124.
9.       گلچی، ناهید، گلچی، نفیسه. (1400). «جو اخلاقی، عامل ترومازای حسابداران و حسابرسان». مطالعات حسابداری و حسابرسی، 10(39)، 97110.
10.    محبی‌مقدم، حمید. (1400). «چگونگی توسعه و بهبود سیستم‌های حسابداری با رویکرد فسادستیزی اخلاقی در حسابداری سازمان». چهارمین همایش ملی توسعه علوم و فناوری‌های نوین در مدیریت، حسابداری و کامپیوتر، تهران، 112.
11.    مهرانی، کاوه، صالحی، حمیدرضا. (1402). «شناسایی چالش‌های توسعه فعالیت تشکل‌های حرفه‌ای حسابداری و ارائه راهکار برای برون‌رفت از وضع موجود». تحقیقات حسابداری و حسابرسی، 15(58)، 4764.
12.    نوروزی دریاکناری، نفیسه، تقی‌پوریان، محمدجواد، آقاحمدی، قربانعلی، علیخانی، رضیه. (1401). «ریاکاری اخلاقی نیروی انسانی در سازمان‌ها: طراحی الگویی از ابعاد و پیشران‌ها با رویکرد کیفی». فصلنامه علمی منابع انسانی ناجا، 16(76)، 83108.
13.    نوروزی، نفیسه، تقی‌پوریان، محمدجواد، آقاحمدی، قربانعلی، علیخانی، رضیه. (1400). «طراحی الگویی از عوامل کاهنده ریاکاری اخلاقی مدیران از نگاه مدیریت جهادی با رویکرد کیفی». مدیریت منابع در نیروی انتظامی، 9(2)، 167188.
14.    نویدی عباسپور، ابراهیم، سلحشور، سولماز. (1401). «بررسی تأثیر تضاد نقش، باور به خودکارآمدی و حساسیت اخلاق حرفه‌ای حسابرسان بر عملکرد آن‌ها با تأکید بر هوش عاطفی حسابرس». تحقیقات حسابداری و حسابرسی، 14(55)، 7796.
15.    Bandura, A. (2014). “Social Cognitive Theory of Moral Thought and Action.” In Handbook of Moral Behavior and Development، Psychology Press، 69–128.
16.    Dharmasiri, P., Phang, S. Y., Prasad, A., Webster, J. (2021). “Consequences of Ethical and Audit Violations: Evidence from the PCAOB Settled Disciplinary Orders.” Journal of Business Ethics, 1–25.
17.    Dian, G. (2023). “Moral Hypocrisy: The Antecedents and Outcomes.” CHR, 9, 51–57.
18.    Du, X., Zhang, Y., Lai, S., Tao, H. (2023). “How Do Auditors Value Hypocrisy? Evidence from China.” Journal of Business Ethics, 1–33.
19.    Gerekan, B., Şendurur, U., Yıldırım, M. (2023). “Mediating Role of Professional Commitment in the Relationship Between Technostress and Organizational Stress, Individual Work Performance, and Independent Audit Quality.” Employee Responsibilities and Rights Journal, 1–15.
20.    Kim, P. H., Wiltermuth, S. S., Newman, D. T. (2021). “A Theory of Ethical Accounting and Its Implications for Hypocrisy in Organizations.” Academy of Management Review, 46(1), 172–191.
21.    Liu, J. F., Yang, J., Cui, F. (2022). “To Praise or to Blame? Neural Signals Predict Divergent Responses to Moral Hypocrisy.” bioRxiv, 2022-07.
22.    O’Fallon, M. J., Butterfield, K. D. (2012). “A Review of the Empirical Ethical Decision-Making Literature: 1996–2003.” In Citation Classics from the Journal of Business Ethics: Celebrating the First Thirty Years of Publication، 213–263.
23.    Purnamasari, D., Kurniawati, S. (2024). “Akuntabilitas Auditor dalam Perspektif Ajaran Karmaphala.” Owner: Riset dan Jurnal Akuntansi, 8(1), 100–106.
24.    Rees, M. R., Smith, I. H., Soderberg, A. T. (2023). “Psychological Reactance to Leader Moral Hypocrisy.” Business Ethics Quarterly, 1–28.
25.    Simpson, S. S. (2002). Corporate Crime, Law, and Social Control، 301–309.
26.    Tarigan, A. E. B., Sitanggang, R. F., Aulia, D. (2023). “The Impact of Ethical Awareness, Auditor Experience, Skepticism Attitude, and Time Pressure on Detecting Fraud in Public Accountant Offices in the City of Medan.” Journal of Research in Business, Economics, and Education, 5(3), 1–12.
27.    Treviño, L. K., Butterfield, K. D., McCabe, D. L. (1998). “The Ethical Context in Organizations: Influences on Employee Attitudes and Behaviors.” Business Ethics Quarterly, 8(3), 447–476.
28.    Upadhyaya, K. (2020). What’s Wrong with Hypocrisy. Doctoral Dissertation، University of Warwick.
Vogt, D. C. (2023). “Why the Moral Equality Account of Hypocrisy Does Not